মা

(মাতৃ দিৱসত মাতৃৰ স্মৃতিত)

মা, আই, বৌ, মামী

যি নামৰেই মাতো

যি নামৰেই সম্বোধন কৰো

সকলোৰে অৰ্থ একেটাই--

" মাতৃ " মাথো "মাতৃ" ৷

আই, মা, বৌ মানে

এখনি হৃদয়,

স্নেহৰে উপচি থকা

এখনি হৃদয় ৷

মাতৃ মানে এক নিৰাপদ আশ্ৰয়,

মাতৃ মানে আশ্ৰয়ৰ ডেউকা,

মাতৃ মানে এক সাহসৰ প্ৰতীক,

সুখে দুখে কাষতে থাকি

আলফুলে সাৱটি থকা

এখনি স্নেহাসিক্ত হৃদয় ৷

পিতৃ- মাতৃ ত্যাগৰ প্ৰতীক ,

প্ৰতিটো ক্ষণ সন্তানৰ সুখৰ বাবেই পাৰ কৰি নিজৰ জীৱন শেষ কৰা ত্যাগৰ

এক বাস্তৱ প্ৰতীক ৷

আমি আইক মানে মাক

মাতিছিলো "বৌ" বুলি ৷

বুকুত হাজাৰ সপোন লৈ

এদিন চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষাৰ বাবে

মৰমৰ ঘৰখন,তেতেলীসৰা নামৰ অখ্যাত গাওঁখন,

স্নেহৰ বৌ- দেউতা,খূড়া-খূড়ীহতঁক এৰি দূৰৰ উজনিৰ চহৰ ডিব্ৰুগড় অভিমুখী হৈছিলো

হৃদয়ৰ আহ্বানৰ তাগিদাত ৷

নঙঠা শৈশৱ, ৰূপোৱালি কৈশোৰক

প্ৰাণৰ নিশাৰী নদীখনৰ বুকুত এৰি

এক অচিন ভৱিষ্যতৰ মাজত

নতুন স্বপ্নৰ ৰেঙণিৰ পম খেদি,

নিৰৱে চকুলো টুকি আতৰি গৈছিলো ৷

লালুঙণী গাইজনী, ম'হ পোৱালি এটাৰ বিক্ৰীৰ ধনৰে চিকিৎসক হ'বলৈ পঠিয়াই দিছিল

অযুত আশাৰে সেই ৬০ দশকৰ এটি প্ৰভাতত ৷

লালুঙণী গাইজনী, ম'হ পোৱালিটোক

বৰকলাৰ গ্ৰাহকে টানি টানি নিবৰ সময়ত

বৌৱে সিহঁতৰ গাত হাত বুলাই কৈছিল --

" দুখ নকৰিবি ৷ ল'ৰাক ডাক্তৰ কৰিবৰ বাবে তহঁতক ত্যাগ কৰিব লগা হৈছে অ' আইজনী ৷

মাজে মাজে তহঁতক চাই আহিমগৈ ৷

চিন্তা নকৰিবি ৷ যা এতিয়া ৷"

বৌ ততালিকে পাকঘৰৰ খিড়িকীখনৰ কাষলৈ গৈছিল,

আৰু চাদৰখনৰে চকু দুটি মচিছিল ৷

মোৰ বুজিবলৈ বাকী নাথাকিল

বৌৱে চাদৰৰ আচলৰ আঁৰত কি কৰিছিল

গাইজনী আৰু ম'হ পোৱালিটোৰ বিদায়ৰ ক্ষণত ৷

তাহানিৰ্ সেই বেদনাৰেভৰা দৃশ্যটিয়ে

আজিও মোৰ লগ এৰা নাই

হয়তো নেৰিব ওৰেটো জীৱন ,

পাৰ কৰিছো নিদ্ৰাহীন অলেখ শৰ্ব্বৰী ৷

যাবৰ সময়ত দেউতাই  ঢাকাই পট্টিৰ

বাটা কোম্পানীৰ দোকানৰ পৰা কিনি আনিছিল

এযোৰ জোতা ৷

মোৰ জীৱনৰ প্ৰথম জোতা ।

বৌৱে  শীতৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ লগত দিছিল

এখনি এৰীয়া চাদৰ ৷

কৈছিল - " এইখন মই দাঠ কৰি বৈছো,

দামী ছুৱেটাৰটকৈ বেছি গৰম পাবি,

বৰ উমাল এৰীয়া চাদৰ এইখন ৷

দেউতাৰে ছুৱেটাৰ এটাৰ বাবে হিচাব মিলাব নোৱাৰিলেগৈ অ' বোপাই ৷

চিন্তা নকৰিবি,

মাজতে আহিলে কিবা এটা কৰিম দে,

বুবুলকে বেচি দিম লাগিলে",

মই কলো " নালাগে দে বৌ বুবুলক বেচিব ৷

আমাৰ মৰমৰ লালুঙণী গাইজনীৰ বুবুলেই একমাত্ৰ চিন, একমাত্ৰ স্মৃতি, শেষ স্মৃতি ,

বুবুল নামটো দেখুন ময়েই দিয়া ৷

তই দিয়া এৰীয়া চাদৰ খনৰেই হৈ যাব ৷"

হয়, সচাকৈয়ে হৈ গৈছিল ৷

এতিয়া বৌ নাই,

আছে বৌৰ স্নেহৰ স্মৃতি হৈ

সেই এৰীয়া চাদৰখনি,

আলফুলে, সযতনে সাচি থৈছো ।

এৰীয়া চাদৰখনিৰ বয়স বাঢ়িল,

১৯৬৬ চনতে বৌৱে বোৱা এৰীয়া চাদৰ ,

অলপ অলপ ফিচিকিছে ৷

এৰা, ময়োটো এতিয়া জীৱনৰ অপৰাহ্ণৰ পথিক,

আশীৰ জপনাৰ মুখত বয়সৰ ৰান্ধনী ৰ'দ পুৱাই

নিয়তিৰ এটি হাতবাউলৰ অপেক্ষাত বন্দী ৷

এৰীয়া চাদৰখনি ফিচিকিছে,

কিন্তূ এৰীয়া চাদৰখনিত নিহিত হৈ থকা মৰমখিনি,

স্নেহখিনি ফিচিকা নাই।

ফিচিকিব নোৱাৰে কাহানিও,

কাৰণ সেই স্নেহ শাশ্বত ৷

ছাত্ৰ জীৱনত ঘৰৰ পৰা

পঠিয়াই মাহিলী এশ টকা ৷

হোষ্টেলত খোৱাৰ খৰচত যায় ৬৫ টকা

বাকী থাকে পয়ত্ৰিশ টকা

চলি যায় কষ্টে মষ্টে ৷

দত্ত পিয়নে মনিঅৰ্ডাৰখন দি কয়

" ছাৰ, এশ টকাহে পঠাইছে ৷ কেইবাজনো ছাৰৰ দুশ তিনিশকৈ আহিছে ৷"

মই একো উত্তৰ নিদিও

দত্ত নামৰ পোষ্ট অফিচৰ পিয়নজনক ৷

এশ টকা হাতত ললেই মোৰ চকুৰ আগত ভাঁহি উঠে দেউতা, বৌ, দদাইদেউহতঁৰ

কপাল আৰু পিঠিৰ ঘামৰ এখনি বেদনাৰে ভৰা ছবি,

পথাৰৰ প্ৰখৰ ৰ'দত কৰ্মৰত

বৌ- দেউতাহঁতৰ ঘামৰ ছৱি,

আন কোনোৱেই নেদেখা, উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰা

এখনি কৰুণ ছবি ৷

মোৰ হৃদয়ৰ বেদনা আনক প্ৰকাশ কৰিয়েই বা লাভ কি?

আমাৰ গাৱলীয়া, কষ্টৰে উপাৰ্জন কৰা

দেউতা- বৌহঁতৰ নাই

কোনো মহাবিদ্যালয় ,বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ডিগ্ৰী,

আছে মাথো এখন বিশাল পথাৰ

নাঙল-যুৱলীয়ে দিয়া শিক্ষা

কষ্টৰে কৰা জীৱন সংগ্ৰামৰ অভিজ্ঞতা ৷

বিশাল পথাৰখনেই জানো কৃষকৰ বিশ্ববিদ্যালয় নহয় ?

ঘৰ এৰিবৰ সময়ত দেউতাই কৈছিল -

আনৰ লগত নিজৰ জীৱনৰ তুলনা কৰোতে

মনত ৰাখিবি এটা কথা ৷

ধনীৰ দুলালৰ লগত তুলনা নকৰিবি কেতিয়াও

তেনে কৰিলে পাবি মনত কষ্ট ৷

কিন্তূ দৰিদ্ৰ, ভোকাতুৰ এজনৰ লগত তুলনা কৰিলে

পাবি মনত প্ৰেৰণা ৷

কাৰণ তইটো এসাজ খাবলৈকে পাইছ ঈশ্বৰৰ কৃপাত,

কোনো কোনোৱে যে এমুঠি আহাৰৰ বাবে

কৰি আছে হাহাকাৰ ৷

ঈশ্বৰৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিবি

সদায় দৰিদ্ৰ, ভোকাতুৰ জনেও যেন পায় এমুঠি আহাৰ ৷

কথাষাৰ মই নাই পাহৰা কোনোদিন ৷

দেউতাৰ অভিজ্ঞতা অধিক,

জীৱনত কৰিছে বহুত ত্যাগ,

বিয়াল্লিছৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত কামপুৰৰ

মাজৰ আটি গাঁৱৰ ৰেল গেটৰ ওচৰত

ব্ৰিটিছৰ মালবাহী ৰেল বগৰায় ।

দেখা সাক্ষীৰ অভাৱত

ফাচী কাঠৰ পৰা সাৰি সূদূৰ

চিলেটৰ কাৰাগাৰত কাৰাবন্দীৰ জীৱন কটাই

আহৰণ কৰিছিল বাস্তৱ শিক্ষা , হৈছিল অভিজ্ঞ ৷

মনত পৰিছে আজি বৌৱে কোৱা এষাৰ কথা—

" তহঁতৰ সুখৰ দিনত আমাক মনত নেপেলালেও

একো আক্ষেপ নকৰো ৷

তহঁতৰ কিবা দুখ কষ্ট হলে খবৰ এটা দিবি ৷

তহঁতৰ দুখ কষ্ট যে সহ্য কৰিব নোৱাৰো আমি ৷

কোনো পিতৃ- মাতৃয়েই নোৱাৰে কৰিব সহ্য

সন্তানৰ দুখ কষ্ট এই সংসাৰত ৷

সেয়ে সুখৰ দিনত নিবিচাৰিলেও

দুখৰ দিনত মনত পেলাবি আমাক ৷

বিচাৰিবি এবাৰ আমাক ৷"

আজি দেউতা নাই,নাই বৌও ৷

দেউতাই মই চিকিৎসক হোৱা কথাটো

নোৱাৰিলে কৰিব উপলব্ধি,

দেউতাৰ স্মৃতি শক্তি লোপ পাইছিল  ,

দেউতাই ডিমেনচিয়াত ভুগিছিল ৷

পুত্ৰক চিকিৎসক ৰূপে দেখাৰ সপোন পূৰণ হোৱাৰ আনন্দ অনুভৱ কৰিব নোৱাৰিলে দেউতাই

মোৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ দুখৰ মূহূৰ্ত আছিল সেইটো ৷

বৌও এদিন আতৰি গ'লগৈ

দেউতা যোৱাৰ পথটিৰে,

এবাৰ গ'লে পুনৰ ঘূৰি আহিব নোৱাৰা পথটিৰে ৷

প্ৰত্যেক জন ব্যক্তিৰ আচল ঘৰখনলৈ

উভতনি যাত্ৰাৰ কথাটোৱে, পথটোৱে

জীৱনৰ বাস্তৱ ৰূঢ় সত্য নহয় জানো ?

এৰীয়া চাদৰখন দেখিলেই

আজিও মই বুকুখনত এটা বুজাব নোৱাৰা

বিষ অনুভৱ কৰো  ৷

অতীত স্মৃতিয়ে হেঁচা মাৰি ধৰে  ৷

সকলো মাতৃ একেই এই পৃথিৱীত,

একেই হৃদয় সকলো মাতৃৰ,

একেই স্নেহ সন্তানৰ প্ৰতি ৷

মাতৃ আৰু মাতৃস্নেহ শাশ্বত

মোৰ বাবে প্ৰতিটো দিনেই মাতৃ দিৱস ৷

কাৰণ বৌৰ স্নেহে মোক যে

আকাশীলতাৰ দৰে আবৰি,

সাৱটি ৰাখিছে ৷

সেয়ে প্ৰতিটো দিন মোৰ বাবে মাতৃ দিৱস,

প্ৰতিটো ক্ষণ মাতৃ ক্ষণ ৷

আই, মা, বৌ

তোমাক জনালোঁ প্ৰণাম,

জনালোঁ প্ৰণাম শতকৌটি ।

ডা° টঙ্কেশ্বৰ ভূ্ঞা ,

প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু বিভাগীয় মুৰব্বী,

শল্য চিকিৎসা বিভাগ,

অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়,

ডিব্ৰুগড় ৷